त्यता मोड्नै नहुने'

सुशील भट्टराई, काठमाडौं, जेठ २ -अग्निको १९ सिट क्षमताको डोर्नियर जहाज बिहान ९:३० बजे पोखराबाट उड्यो। जहाज उड्नुअघि कुनै प्राविधिक त्रुटि नदेखिए पनि जोमसोम अवतरण गर्ने बेला 'केही समस्या' देखियो। विमानस्थलको मौसम सफा थियो। 

अग्निको ९एन-एआइजी कलसाइन भएको उक्त डोर्नियर जहाज क्याप्टेन प्रभूशरण पाठक र कोपाइलट सुमन डंगोल महर्जनले उडाएका थिए। एयर होस्टेस रोशनी हाइजु थिइन्। १६ भारतीय र डेनमार्कका दुई यात्रु थिए।
'जहाज अवतरण गर्ने क्रममा विमानस्थल नजिकै आएपछि ककपिटभित्र रातो बत्ती (लाइट इन्डिकेसन) बलेर कुनै यन्त्रमा खराबी भएको चेतावनी आयो,' त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित एक वरिष्ठ एयर ट्राफिक कन्ट्रोलरले सोमबार नागरिकसँग भने, 'लगत्तै चालकदलले अवतरण गर्नुभन्दा पोखरा फर्किने निर्णय लियो।'
उनका अनुसार 'लाइट इन्डिकेसनको चेतावनी सामान्य हुँदाहुँदै पनि किन पाइटलद्वयले जहाज ओभरसुट गरे' भन्ने रहस्यपूर्ण छ। 'पाइलटले पोखरा फिर्ता हुने निर्णय गर्नु नै दुर्घटनाको कारण बन्यो,' उनले भने, 'चिन्ता नमानी आनन्दसँग जोमसोममै अवतरण गरेको भए दुर्घटना टर्ने निश्चित थियो तर दुर्भाग्यवश त्यसो भएन।'
जहाजभित्र हजारौं तार, यन्त्र वा जुनसुकै पुर्जामा खराबी आए पनि पाइलट बस्ने ककपिटमा लाइट इन्डिकेसनको चेतावनी आउँछ। त्यो पत्ता लाग्नुअघि नै पाइलटहरूले पोखरा फर्कने 'गलत' निर्णय गरेको उनले दाबी गरे।
'डोर्नियर जहाजकै प्रशिक्षक पाइलट रहेका पाठकले किन गलत निर्णय गरे र ओभरसुटपछि दायाँ मोड्नुपर्ने जहाज किन बायाँ मोडे त्यसको पुष्टि ब्ल्याक बक्सले गर्ला,' उनले भने। पोखराबाट जोमसोम जान डोर्नियर जहाजलाई १६ मिनेट लाग्छ।
एक वरिष्ठ पाइलटका अनुसार जता मोड्न नहुने त्यतै मोडेकाले दुर्घटना भएको हो। पूरै यात्रु बोकेको हुँदा जहाजले उचाइ लिन नसक्दा पहाडमा ठोक्कियो। 'जहाजको दायाँ पंखा पहाडमा ठोक्कियो र ढलपल गर्दै जहाजको नाक जोत्तियो,' उनले भने, 'पाइलटहरूले गर्नै नहुने गल्ती गरे। उनीहरूले विधि प्रक्रिया नै नपछ्याएको पाइयो।'
जोमसोम विमानस्थल टावरले पनि अवतरण गर्ने क्रममा निकै कम उचाइमा रहँदा पाइलटहरूले 'अब अवतरण गर्न सकिँदैन भन्ने निर्णय गर्दै' जहाजलाई गलत दिशातर्फ मोडेको बताएको छ।
'लाइट इन्डिकेसन चेतावनी आउनासाथ पाइलटहरूले बिहान ९ः४५ बजे हामीसँग पोखरा फर्कन अनुमति मागेका थिए,' जोमसोम विमानस्थलका एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर शिव शर्मा उपाध्यायले नागरिकसँग भने, 'अनुमति मागेको एकै मिनेटमा जहाज भित्तामा ठोक्किएर दुर्घटना हुन पुग्यो।' टावरले केही अगाडि गएर मोडिन आदेश दिए पनि जहाजले 'सार्प टर्न' गरेकाले नजिकैको डाँडामा ठोक्किएको उनले बताए। जहाजलाई सिधै अवतरण गर्न अनुमति दिए पनि पाइलटले अर्कै दिशाबाट मोडेर ल्याउँछु भन्दा दुर्घटनामा परेको उनले दाबी गरे। 'एक मिनेटभित्रै अवतरण हुने जहाज मोडिएर आउन खोज्दा भित्तामा ठोक्कियो,' उनले भने।
उनका अनुसार मोडिएको १५ सेकेन्डमै पाइलटले पुनः पोखरा फर्किने अनुमति मागेका थिए। जोमसोममै 'फोर्सल्यान्डिङ' गर्नुपर्ने भए दुर्घटना भइहाले उद्धारमा समस्या हुन्छ भनेर सुरक्षाका लागि पोखरा फर्कन अनुमति दिइएको थियो। जोमसोम विमानस्थलमा कुनै उद्धार उपकरण र अग्नि नियन्त्रण सुविधा नभएकाले जहाज पोखरा फर्काइएको हो।
दुर्घटनाका प्रत्यक्षदर्शी मुस्ताङ प्रहरीका इन्स्पेक्टर राजेन्द्र पोखरेलले विमानस्थल नजिकै उत्तरतर्फबाट मोडिने क्रममा जहाज दुर्घटना भएको बताए। 'जहाजले गति कम गरेर मोडिँदै थियो,' उनले भने, 'दायाँ पंखाले पहिले भुइँमा छोएपछि एक्कासि पहाडमा जोतिँदै खस्यो, गति कम र माटोमा जोतिएकाले जहाजमा आगो लाग्न पाएन।'

को हुन् पाठक?
क्याप्टेन पाठकले उडानमा लामो अनुभव संगालेका थिए। उनी अग्निका 'पार्ट टाइमर' क्याप्टेन थिए। उनी नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका वरिष्ठ क्याप्टेन तथा डोर्नियर जहाजका प्रशिक्षक पाइलट हुन्। पछिल्लो पटक उनले बिचक्राफ्ट जहाज पनि उडाउन थालेका थिए।
चितवनका ४१ वर्षीय पाठकले हालसम्म ६ हजार घन्टाभन्दा बढी जहाज उडाइसकेका थिए। 'हाम्रो आफ्नै जहाज नभएकाले उनीहरूको उडान अवधि पूरा गरी लाइसेन्स नवीकरण गर्न निजी कम्पनीका जहाज उडाउन दिने गरिएको छ,' प्राधिकरणका एक अधिकारीले भने, 'त्यसै क्रममा उनी बेलाबेला अग्निका जहाज उडाउँथे।'
उनी दक्ष र अनुभवी पाइलट थिए। तत्कालीन कस्मिक एयरमा को-पाइलटबाट उडान सुरु गरेका उनले गोरखा एयर, सीता एयर, बुद्ध एयर र गुण एयरलाइन्सका जहाज पनि उडाएका थिए। उनी करिब एक दशकदेखि प्राधिकरणमा आबद्ध थिए।
को-पाइलट महर्जन
को-पाइलट सुमन डंगोल महर्जन २७ वर्षका थिए। भक्तपुरका उनले अग्निको जहाज उडाउन थालेको साढे दुई वर्ष भएको थियो। उनी क्याप्टेन हुने 'लाइन' मा थिए। उनी परिवारका एक्ला छोरा थिए।

एयर होस्टेस हाइजु
बाँच्न सफल एयर होस्टेस रोशनी हाइजुले अग्नि एयरमा जागिर खान थालेको दुई महिनामात्र भएको थियो। उनको ललितपुरस्थित बिएन्डबी अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

जाँच आयोग गठन
सरकारले अग्नि एयर दुर्घटनाबारे सत्य तथ्य पत्ता लगाई प्रतिवेदन पेस गर्न नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका पूर्वमहानिर्देशक मेदिनप्रसाद शर्माको अध्यक्षतामा पाँच सदस्यीय जाँच आयोग गठन गरेको छ।
समितिका सदस्यमा बुद्ध एयरका वरिष्ठ क्याप्टेन सुनिल प्रधान, तारा एयरका इन्जिनियर अशोक मानन्धर, एभिएसन मेडिकल बोर्डका संयोजक डा. रञ्जितसिंह बराल तथा सदस्य सचिवमा पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका सहसचिव सुरेश आचार्य छन्।
आयोगलाई कार्यारम्भ गरेको मितिले ९० दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाउने म्याद दिइएको छ। आयोगको खर्च सबै अर्थ मन्त्रालयले बेहोर्ने निर्णय सरकारले गरेको छ। 'दुर्घटनाग्रस्त जहाजको फ्लाइट डाटा रेकर्डर (एफडिआर) भेटेर आयोगमा ल्याइसकिएको छ,' सदस्य सचिव आचार्यले भने, 'ककपिट भ्वाइस रेकर्डर (सिभिआर) जहाजभित्रबाट निकाल्न बाँकी छ।